Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką DRAVY-3 — wariant 1: w cieniu „emira” — sondowanie przed przyznaniem

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Osadzony został wciągnięty przez więziennego lidera religijnego i chce się wycofać, zanim będzie za późno — ale w zakładzie donos oznacza realne niebezpieczeństwo. Funkcjonariusz ćwiczy rozmowę na tle wskaźników DRAVY-3, ucząc się odróżniać praktykę religijną od wskaźników radykalizacji.

Cel ćwiczenia

Rozpoznawanie wskaźników DRAVY-3 w rozmowie, z poszanowaniem wolności religijnej.
Rozpoznawanie mechanizmu presji grupowej w izolacji penitencjarnej.
Trening rozmowy z osadzonym proszącym o pomoc pod przykryciem.
Ćwiczenie realnej oferty: przeniesienie, ochrona, kontakt z kapelanem głównego nurtu.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, przyznać się.
Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić rzeczywistą dynamikę na oddziale i rozpoznać wskaźniki DRAVY-3; ocenić prośbę o pomoc.
Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zakład karny. Osadzony Krzysztof „Karim” M., 31 lat, odbywa karę za rozbój; rok temu konwersja. Personel odnotował: presję religijną na dwóch współosadzonych, przechwycone wydruki z symboliką organizacji, stałe kontakty z osadzonym objętym monitoringiem. Rozmowę prowadzi funkcjonariusz działu penitencjarnego (w ćwiczeniu: policjant B).

Przebieg

Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
„Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Gdzie w rozmowie przebiegała granica między wolnością religijną a wskaźnikami DRAVY-3?

Twoja postać

Jesteś Krzysztofem/Karimem: konwersja dała ci spokój i strukturę dnia — na początku. Potem „emir” oddziału zaczął wymagać: kto się modli źle, kogo trzeba „upomnieć”, komu nie podawać ręki. Przekazałeś dwa wydruki, bo się bałeś. Chcesz się wyplątać, ale „wyjście” z grupy w więzieniu ma cenę.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

Broń wiary, nie grupy: „modlitwa i post to moje prawo” — sprawdź, czy B to uszanuje; jeśli wyśmieje religię, rozmowa umiera.

Sonduj intencje: „czy pan rozmawia ze mną jak z człowiekiem, czy zbiera na mnie papiery?”

Sonduj możliwości: „a gdyby ktoś chciał zmienić oddział — bez podania, bez rozgłosu — to się w ogóle da?” — konkret proceduralny = zaufanie.

Opowiadaj przez „niektórych”: „niektórzy tu robią z religii wojsko” — bezosobowo, aż poczujesz grunt.

Wydruki: najpierw „znalazłem, nie wiem czyje”, przy zaufaniu — „dostałem i bałem się odmówić; powiem od kogo, jeśli mnie pan zabezpieczy”.

Test dyskrecji: powiedz drobiazg („w piątki dostaję gryps z listą, kogo omijać”) i sprawdź przez scenę, czy B nie wygada się z tego przed innymi (obserwator to oceni).

Pokaż koszty wyjścia: „ostatni, który się wyłamał, je teraz sam pod celą” — oczekuj, że B potraktuje to poważnie, a nie jako wymówkę.

Nie oddawaj „emira” od razu: mechanizm najpierw, personalia na końcu, po uzgodnieniu ochrony.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Zamykasz się, gdy B: kpi z religii albo miesza ją ze wskaźnikami („modlicie się, czyli się radykalizujecie”), obiecuje ochronę bez konkretu, albo naciska na personalia przed rozmową o bezpieczeństwie.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.

Osoba przesłuchiwana