Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VRAG-R — wariant 3: pułapka potwierdzania — nie zawyżaj oceny

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Odwrócenie perspektywy: to prowadzący (policjant B) jest tu „na próbie”. Wchodzi w rozmowę z silnym wstępnym przekonaniem, a rozmówca (policjant A) jest współpracujący i przedstawia spokojną, prawdopodobnie prawdziwą wersję. Ćwiczenie bada, czy wstępne nastawienie zniekształca ocenę metodyką VRAG-R — i uczy rozpoznawać u siebie pułapkę potwierdzania oraz ryzyko fałszywego alarmu.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie u siebie pułapki potwierdzania przy kodowaniu narzędzia VRAG-R.
  2. Odróżnianie historii (kotwica) od sprawstwa nowego czynu oraz realnej zmiany od zakładanego ryzyka.
  3. Rzetelne dokumentowanie faktów obniżających ocenę (pozycje o ujemnej wadze, czynniki chroniące).
  4. Dyscyplina interpretacji: wynik opisuje grupę, nie osobę.
  5. Odporność na pokusę „poprawienia” wyniku w górę korektą na oko (override).
  6. Rozpoznawanie ryzyka fałszywego przyznania się nakłanianego naciskiem.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: przedstawić swoją prawdziwą, spokojną wersję i wytrzymać, gdy jest ona przekręcana — bez fałszywego przyznania się dla świętego spokoju.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ocenić sprawę rzetelnie MIMO silnego wstępnego przekonania i sprawdzić hipotezę przeciwną równie mocno jak własną.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Wywiad biograficzny do opinii z użyciem VRAG-R: Krzysztof B., 33 lata, po skazaniu za rozbój z pobiciem (w historii także czyn seksualny), przed decyzją o środkach. Psycholog uzupełnia biografię (dzieciństwo, szkoła, substancje, związki) — pozycje 1–4 i 10 VRAG-R.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. W którym momencie prowadzący przestał testować wersję przeciwną — i po czym dało się to poznać?
  2. Które fakty odciążające padły w rozmowie i czy zostały zapisane?
  3. Czym różni się „mocne przeczucie” od dowodu — i jak to rozdzielić w notatce?
  4. Gdzie kończy się historia (kotwica), a zaczyna sprawstwo lub ryzyko „na dziś” — i czego uczy pokusa zawyżenia?
  5. Co ćwiczenie mówi o sile pierwszego wrażenia w pracy z metodyką?