Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką J-SOAP-II — wariant 4: sympatyzujący przesłuchujący kontra mylenie tropów (A: zaprzecza)
Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.
Streszczenie
Najtrudniejsza konfiguracja: nieletni kłamie i myli tropy jak w wariancie 2 — a policjant B wewnętrznie mu sprzyja i CHCE mu uwierzyć. Ćwiczenie uczy rozpoznawać własne skrzywienie poznawcze: życzliwość, która przestaje weryfikować, przestaje też chronić — i sprawcę, i pokrzywdzonego. Uwaga dodatkowa dla tego ćwiczenia: temat jest obciążający. Prowadzący przypomina o stop-klatce, a treść czynu pozostaje za zasłoną ogólników — ćwiczymy PROWADZENIE rozmowy, nie jej drastyczną treść.
Cel ćwiczenia
- Trening rozmowy z nieletnim podejrzanym o czyn z kategorii przestępstw seksualnych — bez odgrywania treści drastycznych.
- Rozpoznawanie w wypowiedziach elementów skal J-SOAP-II (zwłaszcza skali 3: odpowiedzialność, zniekształcenia, empatia).
- Ćwiczenie języka rozwojowego: rozmowa o czynie bez etykietowania osoby.
- Identyfikacja czynników chroniących istotnych dla dalszych decyzji.
- Doświadczenie confirmation bias: jak sympatia filtruje fakty.
- Trening samokontroli: weryfikowanie wersji, w którą chce się wierzyć.
Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).
Warunki bezpieczeństwa
- Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
- Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
- Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
- Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
- Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.
Role
- Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania czynu jako seksualnego; wykorzystać życzliwość przesłuchującego.
- Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: przeprowadzić rozmowę rzetelnie MIMO własnej sympatii; dać chłopakowi szansę tylko na prawdzie.
- Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.
Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)
Rozmowa z nieletnim podejrzanym: Szymon T., 16 lat. Zgłoszenie rodzica 9-letniego chłopca z sąsiedztwa dotyczące zachowań o charakterze seksualnym wobec dziecka (szczegóły czynu NIE są odgrywane — w scenie mówi się o nich wyłącznie ogólnie: „to, co się działo w piwnicy”). W ćwiczeniu umownie przyjmujemy obecność psychologa i spełnienie wymogów przesłuchania nieletniego. Rozmowę prowadzi policjant B.
Przebieg
- Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
- Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
- Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
- Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
- Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
- Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
- Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.
Zasady gry
- Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
- Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
- „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.
Pytania końcowe
- Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
- W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
- Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
- Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
- Które zagrania A wykorzystywały wprost życzliwość B — i po czym B mógł je poznać w czasie rzeczywistym?
- Czym różniła się rozmowa wariantu 4 od wariantu 2 — czy sympatia pomogła, czy przeszkodziła w dotarciu do prawdy?
- Jak pogodzić chęć dania nieletniemu szansy z obowiązkiem ochrony pokrzywdzonego dziecka?