Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką ERASOR 2.0 — wariant 2: mylenie tropów — „wspólny wygłup”

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Piętnastolatek według porady rodziny przyznaje „wygłup”, rozmywa sprawczość i broni ramy jednorazowości — bo rozumie, że o jego przyszłości zdecyduje ocena, nie sam fakt zdarzenia. Prowadzący ćwiczy rozklejanie wersji bez niszczenia kontaktu z nieletnim. Uwaga dodatkowa dla tego ćwiczenia: temat jest obciążający. Prowadzący przypomina o stop-klatce, a treść czynu pozostaje za zasłoną ogólników — ćwiczymy PROWADZENIE rozmowy, nie jej drastyczną treść.

Cel ćwiczenia

Trening rozmowy z nieletnim w sprawie z kategorii przestępstw seksualnych — bez odgrywania treści drastycznych.
Rozpoznawanie w wypowiedziach czynników ERASOR (postawy, rówieśnicy, rodzina, plany zapobiegania).
Ćwiczenie języka rozwojowego: rozmowa o czynie bez etykietowania osoby.
Identyfikacja czynników chroniących istotnych dla decyzji.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: utrzymać ramę „jednorazowego wygłupu bez przymusu”; nie dopuścić do tematu wcześniejszych zachowań.
Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić rzeczywisty przebieg i materiał do czynników ERASOR mimo strategii obronnej.
Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa w ramach oceny ERASOR 2.0: Kuba J., 15 lat, uczeń technikum. Zgłoszenie dotyczy zachowań o charakterze seksualnym wobec 13-letniej koleżanki z osiedla (szczegóły czynu NIE są odgrywane — w scenie mówi się o nich wyłącznie ogólnie: „to, co się stało w altance”). W ćwiczeniu umownie przyjmujemy obecność psychologa i wymogi przesłuchania nieletniego. Ocena ma zasilić czynniki ERASOR — zwłaszcza postawy, funkcjonowanie rówieśnicze i rodzinne oraz plany zapobiegania.

Przebieg

Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
„Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

Które czynniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
W którym momencie strategia rozmówcy była najlepiej widoczna i po czym?
Co prowadzący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby strony znały nawzajem swoje karty?

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

Przyznaj szybko ramę „wygłupu”: „bawiliśmy się, przesadziliśmy” — ogólnik jako tarcza.

Rozmywaj sprawczość: „to jakoś samo wyszło”, „oboje żeśmy…” — strona bierna i liczba mnoga.

Podważaj delikatnie relację zgłaszających: „jej mama mnie nigdy nie lubiła”.

O wcześniejszych sytuacjach (pytania o inne zdarzenia): „nie było niczego, normalnie się kolegowaliśmy”.

Kontroluj słownik: nigdy „zmusiłem”, zawsze „namówiłem”; nigdy „bała się”, zawsze „było dziwnie”.

Na pytania o telefon/wiadomości: „usuwam wszystko, mało pamięci” — miej prostą wersję techniczną.

Gdy dociska faktami — oddaj drobiazg („no, może ja zacząłem”), ale broń ramy jednorazowości.

Emocje dawkuj: przy słowie „krzywda” obrażony smutek, nie złość.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Sypiesz się przy spokojnym rozklejaniu wersji na osi czasu (kto gdzie stał, co było po kolei) i przy treści wiadomości, o których nie wiesz, że są zabezpieczone. Przy ataku — zamykasz się, co też jest twoją wygraną.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.

Osoba przesłuchiwana