Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

ERG 22+ / Wariant 1

Osoba przesłuchiwana

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką ERG 22+ — wariant 1: chce zerwać ze środowiskiem — i sonduje

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Osadzony za przestępstwo z nienawiści rozważa zerwanie z ruchem: ma partnerkę i małe dziecko, a „koledzy” z ruchu przestali płacić na adwokata. Sonduje, czy szczerość wobec funkcjonariusza pomoże mu w programie i przy warunkowym — czy raczej wróci do ruchu jako „donos”. Tłem są wymiary ERG 22+: zaangażowanie, zamiar, zdolność.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie w rozmowie dwóch ścieżek zaangażowania ERG 22+ (ideologicznej i pozaideologicznej).
  2. Ocena szczerości deklaracji zerwania: różnica między zmęczeniem karą a zmianą postaw.
  3. Trening rozmowy penitencjarnej: uczciwe powiązanie postawy z realnymi decyzjami.
  4. Rozpoznawanie sondowania lojalności i strachu przed środowiskiem.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, przyznać się.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ocenić rzetelnie wymiary ERG 22+ i ustalić, na ile deklaracja zerwania jest prawdziwa.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa w zakładzie karnym: Kamil R., 29 lat, odbywa karę za czynny udział w zbiegowisku i pobicie na tle ideologicznym (starcia po marszu). Za trzy tygodnie komisja decyduje o skierowaniu do programu i widzeniach dodatkowych. Funkcjonariusz prowadzi rozmowę oceniającą; osadzony wie, że jej wynik ma znaczenie.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
  5. Po czym odróżnić disengagement (zerwanie zachowań) od deradykalizacji (zmiany przekonań) — i które jest warunkiem czego?
Karta tajna: Osoba przesłuchiwana

KARTA TAJNA — Policjant A (osoba podejrzewana)

Ćwiczenie: ERG 22+, wariant 1: chce zerwać ze środowiskiem — i sonduje. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Twoja postać

Jesteś Kamilem: do ruchu wszedłeś jako 19-latek po rozpadzie rodziny — dali ci „braci”, siłownię i wroga. Dziś masz partnerkę, córkę i dość. Ale w ruchu zostali twoi jedyni przyjaciele, a wyjście bywa karane. Nie wiesz, czy funkcjonariuszowi można ufać.

Twój cel

Sprawdzić, czy szczerość się opłaca: czy rozmowa realnie wpływa na program i widzenia, i czy to, co powiesz o ruchu, nie wycieknie. Jeśli uznasz, że tak — mówisz otwarcie o sobie i (ostrożnie) o strukturze.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

  1. Zacznij od „bezpiecznej” wersji: „już w to nie wierzę, chcę spokoju” — bez szczegółów; obserwuj, czy B chce zrozumieć, czy tylko odhaczyć formularz.
  2. Sonduj wpływ rozmowy: „czy to, co tu powiem, ktoś w ogóle czyta?”, „co konkretnie zależy od tej rozmowy?” — konkret buduje zaufanie, ogólniki je palą.
  3. Sonduj poufność: „a jak opowiem o kolegach, to trafi do ich spraw?” — uczciwe „tak, może trafić” paradoksalnie zwiększa twoje zaufanie.
  4. Opowiedz najpierw ścieżkę wejścia (dom, brak ojca, „bracia”) — sprawdź, czy B słucha człowieka, czy czeka na paragrafy.
  5. Pokaż zmianę na faktach, nie deklaracjach: zapisałeś się na kurs zawodowy, zerwałeś kontakt z dwoma pseudonimami, prosisz o przeniesienie do innej celi.
  6. Testuj reakcję na ambiwalencję: „nie powiem, że nagle kocham tych, których biłem” — szczera ambiwalencja to twój papierek lakmusowy: czy B to przyjmie, czy zażąda „pełnej skruchy”.
  7. O strukturze mów warstwami: najpierw to, co i tak wiedzą (kto był na marszu), na końcu — finansowanie i kto wydaje polecenia; ostatnią warstwę tylko przy pełnym zaufaniu.
  8. Wycofaj się natychmiast, jeśli B zacznie licytować: „jak dasz nazwiska, będzie program” — handel wymienny obraża twoją decyzję o zmianie.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Zamykasz się, gdy B: żąda „dowodu skruchy” w postaci nazwisk, bagatelizuje zagrożenie ze strony ruchu, moralizuje albo obiecuje rzeczy poza swoją decyzją. Otwierasz się przy uczciwym konkrecie i szacunku dla twojej historii.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.