Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką IR46 — wariant 1: chce się wyplątać — i sonduje

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Dziewiętnastolatek zabrnął w grupę „nauczyciela” głębiej, niż chciał: słyszał już rzeczy, które go przerażają, ale boi się i grupy, i tego, że policja „zrobi z niego terrorystę”. Rozmowa profilaktyczna na tle modelu IR46: dwie osie, cztery fazy, luki informacyjne.

Cel ćwiczenia

Prowadzenie rozmowy profilaktycznej (pre-crime) — innej niż przesłuchanie procesowe.
Rozpoznawanie osi ideologii i osi kontekstu społecznego IR46 oraz szacowanie fazy.
Trening budowania mostu wyjścia dla osoby uwikłanej, bez obietnic bez pokrycia.
Identyfikowanie luk informacyjnych jako produktu rozmowy.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy rozmówcy można zaufać — a jeśli tak, powiedzieć prawdę.
Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ocenić fazę trajektorii i zaproponować realną ścieżkę wyjścia; zebrać fakty o grupie.
Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa profilaktyczna na komisariacie (bez zatrzymania): Jan „Jusuf” S., 19 lat. Zgłoszenie od wuja: bratanek w pół roku zerwał ze znajomymi, porzucił technikum, spędza czas z nową grupą wokół samozwańczego „nauczyciela”, w domu mówi o „zgniłym Zachodzie”, wspominał o wyjeździe. Chłopak przyszedł dobrowolnie, za namową matki.

Przebieg

Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
„Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Które elementy rozmowy pozwoliły oszacować fazę trajektorii i jakie luki informacyjne pozostały?

Twoja postać

Jesteś Jankiem/Jusufem: grupa dała ci godność, plan dnia i starszego brata, którego nigdy nie miałeś. Ale dwa tygodnie temu „nauczyciel” pokazał wam film z egzekucji i powiedział, że „słabi odpadną”. Chcesz się wycofać. Boisz się grupy — i tego, że jak powiesz prawdę policji, zniszczysz sobie życie na starcie.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

Testuj intencje na starcie: „jestem zatrzymany? mogę wyjść?” — spokojne „tak, może pan wyjść” paradoksalnie zatrzyma cię na krześle.

Broń swojej wiary i przemiany: „w końcu nie piję i nie kradnę — to źle?” — sprawdź, czy B oddzieli religijność od problemu.

Sonduj konsekwencje: „jeśli powiem o kimś, to co z nim będzie? a co ze mną?”

Sonduj dyskrecję: „czy grupa się dowie, że tu byłem?” — od tej odpowiedzi zależy prawie wszystko.

Opowiadaj warstwami: nuda i samotność → nowi bracia → nauki → (dopiero przy zaufaniu) film i słowa o „słabych” oraz zbiórka na „wyjazd”.

Wystaw czułki rodzinne: „matka się zamartwia” — jeśli B zaproponuje sensowny kontakt z rodziną/psychologiem zamiast „spisania”, to dobry znak.

Cofnij się przy przesłuchaniowym tonie: żądanie nazwisk „tu i teraz” = „to ja już pójdę”.

Miej granicę lojalności: kolegów z grupy (rówieśników) zasłaniasz do końca; „nauczyciela” oddasz, bo to on was wciąga.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Wychodzisz (kończysz scenę), gdy B potraktuje cię jak podejrzanego, wyśmieje wiarę albo zacznie spisywać protokół zamiast rozmawiać. Otwierasz się przy szacunku, konkretach o dyskrecji i realnej propozycji wsparcia.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.

Osoba przesłuchiwana