Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką IR46 — wariant 2: „wujek przesadza” — mylenie tropów

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Ten sam dziewiętnastolatek — ale lojalny wobec grupy i przygotowany przez nią do takich rozmów. Neguje wszystko: „powrót do korzeni”, „wujek ma fobię”. Ćwiczenie uczy pracy z zaprzeczeniem w trybie profilaktycznym, gdzie nie ma dowodów ani przymusu.

Cel ćwiczenia

Prowadzenie rozmowy profilaktycznej z osobą negującą i przeszkoloną do kontaktu z policją.
Rozpoznawanie sygnałów mimowolnych na obu osiach IR46 mimo zaprzeczeń.
Trening kończenia rozmowy tak, by zostawić otwarte drzwi mimo porażki.
Dokumentowanie luk informacyjnych do pracy środowiskowej.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania jako osoba zradykalizowana: przyznać co najwyżej drobiazgi i pomylić tropy.
Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: zweryfikować zgłoszenie, ocenić fazę mimo negacji, zostawić otwarte drzwi.
Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa profilaktyczna na komisariacie (bez zatrzymania): Jan „Jusuf” S., 19 lat. Zgłoszenie od wuja: bratanek w pół roku zerwał ze znajomymi, porzucił technikum, spędza czas z nową grupą wokół samozwańczego „nauczyciela”, w domu mówi o „zgniłym Zachodzie”, wspominał o wyjeździe. Chłopak przyszedł dobrowolnie, za namową matki.

Przebieg

Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
„Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

„Wujek pije i nie znosi mojej wiary — odkąd się modlę, jestem dla niego terrorystą” — podważ źródło zgłoszenia.

Zerwanie ze znajomymi: „przestałem pić i palić, to oni zniknęli, nie ja”.

Technikum: „przerwa, nie porzucenie; wracam od września” — deklaracja bez pokrycia, ale niesprawdzalna dziś.

„Nauczyciel”? — „starszy brat w wierze, uczy nas języka i modlitwy; chce pan numer? (blefujesz — masz „zapasowy” numer nieużywanego telefonu)”.

Wyjazd: „może kiedyś na studia językowe, marzenia to nie przestępstwo”.

Wybadaj ich wiedzę: „kto w ogóle takie rzeczy wygaduje? co konkretnie mówił?” — zbierasz informacje dla grupy.

Graj współpracującego: zgódź się „na kolejną rozmowę, czemu nie” — plan i tak jest inny.

Uważaj na język grupy: nie mów „czyści/nieczyści”, „słabi odpadną” — jeśli ci się wymsknie, obróć w cytat z serialu.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Przegrywasz, gdy: wymsknie ci się język grupy i B to podchwyci; gdy zaprzeczysz czemuś, co B wie z notatki (garaż) i wpadniesz w tłumaczenie; albo gdy pytania o codzienny rytm tygodnia obnażą, że wszystko kręci się wokół grupy.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.

Osoba przesłuchiwana