Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

J-SOAP-II / Wariant 1

Strona przesłuchująca

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką J-SOAP-II — wariant 1: wstyd i sondowanie przed przyznaniem

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Szesnastolatek chce powiedzieć prawdę — dusi go wstyd i strach — ale najpierw sonduje, czy przesłuchujący mu pomoże, czy „zrobi z niego potwora”. Przesłuchujący prowadzi standardowo: rzetelnie i z szacunkiem, nasłuchując elementów skal J-SOAP-II. Uwaga dodatkowa dla tego ćwiczenia: temat jest obciążający. Prowadzący przypomina o stop-klatce, a treść czynu pozostaje za zasłoną ogólników — ćwiczymy PROWADZENIE rozmowy, nie jej drastyczną treść.

Cel ćwiczenia

  1. Trening rozmowy z nieletnim podejrzanym o czyn z kategorii przestępstw seksualnych — bez odgrywania treści drastycznych.
  2. Rozpoznawanie w wypowiedziach elementów skal J-SOAP-II (zwłaszcza skali 3: odpowiedzialność, zniekształcenia, empatia).
  3. Ćwiczenie języka rozwojowego: rozmowa o czynie bez etykietowania osoby.
  4. Identyfikacja czynników chroniących istotnych dla dalszych decyzji.
  5. Rozpoznawanie sygnałów gotowości do przyznania u nieletniego.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, powiedzieć prawdę.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić fakty rzetelnie i z poszanowaniem dobra nieletniego; rozpoznać elementy skal J-SOAP-II.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa z nieletnim podejrzanym: Szymon T., 16 lat. Zgłoszenie rodzica 9-letniego chłopca z sąsiedztwa dotyczące zachowań o charakterze seksualnym wobec dziecka (szczegóły czynu NIE są odgrywane — w scenie mówi się o nich wyłącznie ogólnie: „to, co się działo w piwnicy”). W ćwiczeniu umownie przyjmujemy obecność psychologa i spełnienie wymogów przesłuchania nieletniego. Rozmowę prowadzi policjant B.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
  5. Jak brzmiała w tej rozmowie różnica między rozmową o zachowaniu a etykietowaniem osoby?
Karta tajna: Strona przesłuchująca

KARTA TAJNA — Policjant B (przesłuchujący)

Ćwiczenie: J-SOAP-II, wariant 1: wstyd i sondowanie przed przyznaniem. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Co wiesz przed rozmową

Zgłoszenie rodzica dziecka, wstępna rozmowa z dzieckiem przeprowadzona przez specjalistę (potwierdza zdarzenia w ogólnym zarysie), notatka szkoły: Szymon — uczeń przeciętny, wycofany, bez wcześniejszych incydentów. Rodzice Szymona w separacji.

Twój cel

Uzyskać rzetelną relację o faktach ramowych (co, jak długo, jak często — bez drastycznych szczegółów w scenie), ocenić elementy skal J-SOAP-II i czynniki chroniące; zabezpieczyć dobro obu nieletnich.

Techniki i argumenty (używaj wybiórczo)

  1. Otwarcie i kontakt: przedstaw się, wyjaśnij przebieg i czas rozmowy, zadbaj o wodę/przerwę — pierwsze 3 minuty budują albo grzebią całą rozmowę.
  2. Pytania otwarte („proszę opowiedzieć…”, „jak to wyglądało dzień po dniu?”) — osoba przesłuchiwana ma mówić przez większość czasu.
  3. Lejek: najpierw swobodna relacja bez przerywania, dopiero potem pytania szczegółowe do fragmentów.
  4. Dozowanie dowodów: nie ujawniaj od razu wszystkiego, co masz. Ujawniaj pojedynczo, po zamknięciu wersji rozmówcy („skoro nigdy Pan tam nie był — jak wytłumaczy Pan…?”).
  5. Pauza i milczenie: po trudnym pytaniu wytrzymaj ciszę; ludzie wypełniają ją treścią.
  6. Parafraza i podsumowania („czy dobrze rozumiem, że…”) — porządkują fakty i budują poczucie bycia słuchanym.
  7. Uczciwa rama współpracy: możesz zgodnie z prawdą wyjaśnić, że postawa i współpraca są odnotowywane i mają znaczenie procesowe — ale NIGDY nie obiecuj bezkarności ani konkretnego wyroku.
  8. Rozpoznawaj sondowanie: pytania „co mi za to grozi?”, „czy to mi pomoże?” to sygnał ważenia decyzji — odpowiadaj rzeczowo i wracaj do faktów, nie łam zaufania przesadną obietnicą.
  9. Stwórz warunki do przyznania: nazwij emocje („widzę, że coś Pana gryzie”), okaż szacunek, oddziel czyn od osoby — bez moralizowania.
  10. Gdy zacznie się przyznawać: nie przerywaj, nie okazuj triumfu, dopytuj spokojnie o fakty sprawdzalne (miejsca, czasy, przedmioty).
  11. Zabezpiecz szczegóły weryfikowalne: przyznanie bez faktów do sprawdzenia jest procesowo kruche.
  12. Język rozwojowy: mów o zachowaniach, nie o tożsamości — „to, co się stało”, nigdy „taki jesteś”.
  13. Odpowiadaj na sondowanie prawdą dostosowaną do wieku: co będzie dalej krok po kroku (psycholog, sąd rodzinny, możliwa terapia) — niewiedza straszy go bardziej niż fakty.
  14. Doceniaj odwagę mówienia, nie treść: „to, że o tym mówisz, jest ważne” — bez „dobrze zrobiłeś” wobec czynu.
  15. O jego własnych doświadczeniach pytaj ostrożnie i bez presji — „nie wiem” przyjmij i odnotuj dla psychologa.

Na co nasłuchujesz (wskaźniki metodyki)

  • skala 1: planowanie/grooming, czas trwania, liczba zdarzeń (bez drastycznych szczegółów — fakty ramowe)
  • skala 2: gniew, problemy szkolne, wcześniejsze zachowania antyspołeczne, dom
  • skala 3: odpowiedzialność vs obwinianie ofiary, zniekształcenia („sam chciał”, „to nic takiego”), empatia, motywacja do zmiany
  • skala 4/czynniki chroniące: wsparcie dorosłych, zajęcia, stabilność

Czego unikasz

  • obietnic bezkarności, łagodnego wyroku albo „załatwienia sprawy” — to faul i realna wada procesowa,
  • moralizowania, ironii i triumfowania — zamykają rozmówcę w pół zdania,
  • ujawnienia wszystkich dowodów na starcie — tracisz narzędzie weryfikacji,
  • pytań sugerujących odpowiedź i „dopisywania” rozmówcy intencji,
  • diagnozowania na głos („pan jest ekstremistą”) — etykiety kończą współpracę.
  • drastycznych pytań o szczegóły czynu w scenie — pracujemy na ogólnikach,
  • obietnicy „mama się nie dowie” — to nieprawda i pułapka.

Prowadź zgodnie z prawem i etyką zawodową — inaczej „wygrana” nie ma wartości dowodowej ani szkoleniowej.