Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką J-SOAP-II — wariant 2: „młody zmyśla” — mylenie tropów

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Szesnastolatek zaprzecza czynom seksualnym i celowo kieruje rozmowę na „zwykłe” przewinienia: bójki, kradzież, wagary. Woli być „rozrabiaką” niż „tym od dzieci”. Przesłuchujący prowadzi standardowo, ucząc się rozpoznawać zniekształcenia poznawcze i strategię zamiany etykiety. Uwaga dodatkowa dla tego ćwiczenia: temat jest obciążający. Prowadzący przypomina o stop-klatce, a treść czynu pozostaje za zasłoną ogólników — ćwiczymy PROWADZENIE rozmowy, nie jej drastyczną treść.

Cel ćwiczenia

1. Trening rozmowy z nieletnim podejrzanym o czyn z kategorii przestępstw seksualnych — bez odgrywania treści drastycznych.
2. Rozpoznawanie w wypowiedziach elementów skal J-SOAP-II (zwłaszcza skali 3: odpowiedzialność, zniekształcenia, empatia).
3. Ćwiczenie języka rozwojowego: rozmowa o czynie bez etykietowania osoby.
4. Identyfikacja czynników chroniących istotnych dla dalszych decyzji.
5. Rozpoznawanie strategii „lepsza gorsza łatka” (rozrabiaka zamiast sprawcy seksualnego).

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

• Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
• Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
• Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
• Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
• Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

• Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania czynu jako seksualnego: przyznać co najwyżej „zwykłe” przewinienia i podważyć relację dziecka.
• Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić fakty rzetelnie mimo zaprzeczeń; nie dać się przekierować na wątki zastępcze.
• Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa z nieletnim podejrzanym: Szymon T., 16 lat. Zgłoszenie rodzica 9-letniego chłopca z sąsiedztwa dotyczące zachowań o charakterze seksualnym wobec dziecka (szczegóły czynu NIE są odgrywane — w scenie mówi się o nich wyłącznie ogólnie: „to, co się działo w piwnicy”). W ćwiczeniu umownie przyjmujemy obecność psychologa i spełnienie wymogów przesłuchania nieletniego. Rozmowę prowadzi policjant B.

Przebieg

1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

• Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
• Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
• „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
5. Które wątki zastępcze były jednocześnie prawdziwymi informacjami do skali 2 J-SOAP-II?