Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

SQAT / Wariant 1

Osoba przesłuchiwana

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką SQAT — wariant 1: szczery kwestionariusz — sondowanie przed przyznaniem

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Zatrzymany wypełnił kwestionariusz samoopisowy szczerze — „w emocjach” — i teraz boi się, że sam na siebie doniósł. Chce współpracować, ale sonduje, czy szczerość z pomiaru zostanie doceniona, czy wykorzystana. Ćwiczenie uczy pracy na styku pomiaru psychometrycznego i przesłuchania.

Cel ćwiczenia

  1. Zrozumienie statusu samoopisu: do czego służy pomiar, a do czego dowody.
  2. Trening rozmowy z osobą, która żałuje własnej szczerości w kwestionariuszu.
  3. Rozpoznawanie modelu 3N (potrzeby–narracja–sieć) w żywej wypowiedzi.
  4. Ćwiczenie uczciwego wyjaśnienia, jak wynik pomiaru będzie użyty.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, przyznać się.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić mechanizm przelewów i sieć kontaktów; uczciwie objaśnić rolę pomiaru; ocenić 3N.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zatrzymany: Tomasz G., 24 lata, w postępowaniu o udział w zbiórkach na rzecz organizacji ekstremistycznej (kilkanaście przelewów). Przy przyjęciu do aresztu wypełnił kwestionariusz samoopisowy typu SQAT; wyniki wskazują wysokie nasilenie skali narracji. Rozmowa dotyczy przelewów i wyników pomiaru — obie strony wiedzą, że kwestionariusz istnieje.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
  5. Jak rozmawiać o wynikach pomiaru, żeby nie zdewaluować narzędzia na przyszłość?
Karta tajna: Osoba przesłuchiwana

KARTA TAJNA — Policjant A (osoba podejrzewana)

Ćwiczenie: SQAT, wariant 1: szczery kwestionariusz — sondowanie przed przyznaniem. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Twoja postać

Jesteś Tomaszem: przelewy robiłeś dla „brata z sieci”, który dał ci poczucie misji po tym, jak wyleciałeś ze studiów i z domu. Kwestionariusz wypełniłeś prawdziwie, bo pierwszy raz ktoś pytał o twoje życie. Teraz panikujesz: „podpisałem na siebie wyrok”.

Twój cel

Dowiedzieć się, czym naprawdę jest ten kwestionariusz i co z niego wynika. Jeśli B wyjaśni to uczciwie — opowiadasz o „bracie”, kanale i przelewach.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

  1. Zacznij od ataku na pomiar: „to była jakaś psychoznachorska ankieta, odwołuję wszystko” — sprawdź, czy B broni pomiaru uczciwie, czy straszy nim.
  2. Sonduj: „czy to, co tam zaznaczyłem, to dowód? pójdzie do sądu?” — od jakości odpowiedzi zależy twoja dalsza otwartość.
  3. Testuj wiedzę B: „a pan w ogóle wie, co tam było?” — jeśli blefuje, że zna wyniki szczegółowo, tracisz zaufanie.
  4. Opowiedz o potrzebie, nie o organizacji: studia, dom, pustka, „on jeden pisał codziennie” — patrz, czy B słyszy człowieka.
  5. Warunkowo o przelewach: „gdybym pokazał komuś te rachunki i wyjaśnił, na co myślałem, że idą — to by mi pomogło czy pogrążyło?”
  6. Dozuj sieć: najpierw pseudonim „brata”, potem kanał, na końcu — na wyraźne, spokojne pytanie — kwoty i daty.
  7. Wycofaj się przy nadużyciu pomiaru: jeśli B rzuci „ankieta pokazuje, że jest pan ekstremistą” — zamknij się: „to już wszystko wiecie beze mnie”.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Zamykasz się, gdy B używa kwestionariusza jak dowodu winy albo straszy nim. Otwierasz się, gdy uczciwie rozdzieli pomiar (po co jest) od dowodów (przelewy) i doceni, że wypełniłeś szczerze.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.