Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką TRAP-18 — wariant 3: pułapka potwierdzania a fałszywy alarm

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Odwrócenie perspektywy: to prowadzący (policjant B) jest tu „na próbie”. Wchodzi w rozmowę z silnym wstępnym przekonaniem, a rozmówca (policjant A) jest współpracujący i przedstawia spokojną, prawdopodobnie prawdziwą wersję. Ćwiczenie bada, czy wstępne nastawienie zniekształca ocenę metodyką TRAP-18 — i uczy rozpoznawać u siebie pułapkę potwierdzania oraz ryzyko fałszywego alarmu.

Cel ćwiczenia

1. Rozpoznawanie u siebie pułapki potwierdzania w ocenie wskaźników TRAP-18.
2. Odróżnianie zbiegu okoliczności i niewinnego wyjaśnienia od realnego wskaźnika.
3. Rozumienie problemu fałszywych alarmów i częstości bazowej w pracy operacyjnej.
4. Trening testowania hipotezy przeciwnej równie mocno jak własnej.
5. Rzetelne zapisywanie faktów odciążających.
6. Rozpoznawanie ryzyka fałszywego przyznania się nakłanianego naciskiem.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

• Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
• Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
• Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
• Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
• Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

• Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: przedstawić swoją prawdziwą, spokojną wersję i wytrzymać, gdy jest ona przekręcana — bez fałszywego przyznania się dla świętego spokoju.
• Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ocenić sprawę rzetelnie MIMO silnego wstępnego przekonania i sprawdzić hipotezę przeciwną równie mocno jak własną.
• Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zatrzymany: Marek K., 23 lata, bezrobotny technik chemik, mieszka sam. Podstawa: zgłoszenie sprzedawcy o powtarzających się zakupach chemikaliów oraz dwa zapisy monitoringu przy ogrodzeniu terenu imprezy masowej. W telefonie wpisy o „dniu rozliczenia” i zdjęcia bram. Trwa przesłuchanie w charakterze podejrzanego o czynności przygotowawcze.

Przebieg

1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

• Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
• Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
• „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

1. W którym momencie prowadzący przestał testować wersję przeciwną — i po czym dało się to poznać?
2. Które fakty odciążające padły w rozmowie i czy zostały zapisane?
3. Czym różni się „mocne przeczucie” od dowodu — i jak to rozdzielić w notatce?
4. Jak częstość bazowa zjawiska wpływa na to, ile podejrzeń okazuje się fałszywym alarmem?
5. Co ćwiczenie mówi o sile pierwszego wrażenia w pracy z metodyką?