Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VAF — wariant 1: dorosły „opiekun” z sieci — sondowanie przed ujawnieniem

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Piętnastolatek chce powiedzieć o dorosłym „opiekunie” z internetu, który od miesięcy nim kieruje — ale boi się utraty telefonu, wstydu i tego, że „opiekun” pozna prawdę. Rozmowa w duchu VAF: podatność i wsparcie, z czujnością na czynniki zamiaru.

Cel ćwiczenia

Prowadzenie rozmowy wspierającej z nieletnim według logiki VAF (zaangażowanie–zamiar–zdolność).
Rozpoznawanie wpływu dorosłego werbownika i technik jego kontroli.
Trening rozmowy o materiałach (zeszyt, wpisy) bez zawstydzania.
Ćwiczenie progu eskalacji: kiedy wsparcie, a kiedy powiadomienie pionu operacyjnego.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy rozmówcy można zaufać — a jeśli tak, powiedzieć prawdę.
Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ocenić czynniki VAF (zwłaszcza rolę osoby trzeciej) i zbudować plan wsparcia; rozpoznać ewentualny zamiar.
Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa z nieletnim (w ćwiczeniu umownie: w obecności pedagoga szkolnego). Bartek N., 15 lat. Szkoła zgłosiła: zeszyt z symboliką i „listą wrogów”, wpisy gloryfikujące sprawców strzelanin, nagła zmiana ubioru i odcięcie od klasy. Rodzice zawiadomieni. To rozmowa wyjaśniająco-wspierająca w duchu VAF, nie przesłuchanie procesowe.

Przebieg

Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
„Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Po czym poznać w rozmowie działanie dorosłego werbownika, nawet gdy nieletni go zasłania?

Twoja postać

Jesteś Bartkiem: w klasie jesteś „nikim”, w sieci — „Wilkiem”, uczniem Mentora, który jako jedyny mówi, że jesteś wyjątkowy. Mentor każe prowadzić zeszyt, „hartować się” i obiecuje, że „kiedyś wszyscy zobaczą”. Ostatnio poprosił o zdjęcia szkoły. To cię przestraszyło. Chcesz komuś powiedzieć — ale nie wiesz komu.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

Najpierw mur: „to była beka, nie rozumiecie internetu” — sprawdź, czy B wyśmieje, czy przyjmie i zapyta dalej.

Sonduj karę: „zabierzecie mi telefon? powiecie mamie o wszystkim?” — telefon to twoje całe życie; reakcja B jest kluczowa.

Testuj wiedzę: „a pan w ogóle wie, co to jest ten serwer?” — jeśli udaje, że wie wszystko, to kłamie jak dorośli.

Wypuszczaj Mentora ratami: najpierw „taki jeden starszy, co dużo wie”, potem „pomaga mi”, na końcu — polecenia i zdjęcia szkoły.

Zasłaniaj się wstydem, nie strachem: łatwiej przyznać „głupio mi” niż „boję się go” — niech B sam nazwie strach, wtedy przytakniesz.

Lista wrogów: „to z gry” — ale jeśli B zapyta spokojnie, KTO na niej jest i dlaczego, powiesz prawdę o dwóch nazwiskach (dręczyli cię).

Warunek graniczny: jeżeli B obieca, że NIC nie powie rodzicom — przestraszysz się (dorosły, który każe robić tajemnice przed rodzicami, to przecież drugi Mentor).

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Zamykasz się przy: zawstydzaniu, konfiskacie „na stole”, wyśmianiu Mentora („dałeś się zrobić dziecko”). Ujawniasz wszystko przy spokoju, szczerości co do dalszych kroków i pytaniu „czego się najbardziej boisz?”.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.

Osoba przesłuchiwana