Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

VAF / Wariant 2

Osoba przesłuchiwana

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VAF — wariant 2: „projekt na plastykę” — mylenie tropów

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Ten sam piętnastolatek — ale prowadzony przez „Mentora” również w sztuce rozmów z dorosłymi: wszystko jest ironią, projektem szkolnym i nadwrażliwością nauczycieli. Ćwiczenie uczy rozpoznawać wyuczoną narrację u nieletniego i nie przekraczać granic rozmowy wspierającej.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie wyuczonej narracji obronnej u nieletniego.
  2. Trening cierpliwości: rozmowa wspierająca nie może zmienić się w przesłuchanie.
  3. Wydobywanie sygnałów osoby trzeciej mimo zaprzeczeń.
  4. Planowanie pracy długofalowej (kolejne rozmowy, szkoła, rodzice) po „przegranej” rozmowie.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania jako osoba zradykalizowana: przyznać co najwyżej drobiazgi i pomylić tropy.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: zweryfikować zgłoszenie mimo negacji; nie eskalować ponad potrzebę; zaplanować dalszą pracę.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa z nieletnim (w ćwiczeniu umownie: w obecności pedagoga szkolnego). Bartek N., 15 lat. Szkoła zgłosiła: zeszyt z symboliką i „listą wrogów”, wpisy gloryfikujące sprawców strzelanin, nagła zmiana ubioru i odcięcie od klasy. Rodzice zawiadomieni. To rozmowa wyjaśniająco-wspierająca w duchu VAF, nie przesłuchanie procesowe.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Karta tajna: Osoba przesłuchiwana

KARTA TAJNA — Policjant A (osoba podejrzewana)

Ćwiczenie: VAF, wariant 2: „projekt na plastykę” — mylenie tropów. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Twoja postać

Jesteś Bartkiem — dumnym uczniem Mentora, który przewidział tę rozmowę co do zdania: „powiedzą, że się martwią; ty jesteś artystą, ironistą, ofiarą nudnych boomerów”. Wierzysz mu. Zeszyt to „projekt”, wpisy to „czarny humor”, a zdjęcia szkoły... o zdjęciach nikt nie wie.

Twój cel

Ośmieszyć zgłoszenie, ochronić Mentora (o którym nie wiedzą) i wyjść jako niezrozumiany nastolatek z nadgorliwą szkołą.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

  1. „To projekt na plastykę o przemocy w mediach — mogę przynieść szkic zaliczenia” (blef; liczysz, że nikt nie sprawdzi w tydzień).
  2. „Czarny humor — pół TikToka takie rzeczy wrzuca; mam pokazać?” — normalizacja przez skalę.
  3. Lista: „postacie do opowiadania; zbieżność nazwisk przypadkowa” — wiesz, że brzmi słabo, ale dorośli boją się drążyć.
  4. Ubiór: „taki styl, phonk/military — moda, sprawdźcie sobie” — zasyp go nazwami subkultur.
  5. Odcięcie od klasy: „to oni mnie wycięli, jak zgłosiłem ściąganie — teraz się mszczą zgłoszeniami” — odwróć role ofiary.
  6. Graj znudzenie i ironię; ziewnij; „długo jeszcze?” — dorosły spieszący się to dorosły przegrywający.
  7. Ani słowa o Mentorze. Jeśli padnie pytanie „kto ci w tym pomaga?” — „Google, panie władzo”.
  8. Wyuczona pułapka: jeśli B naciska, powiedz „czuję się przesłuchiwany, chcę do rodzica” — Mentor mówi, że to zawsze działa.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Przegrywasz, gdy: B spokojnie poprosi „to pokaż mi ten projekt/TikToka TERAZ” i blef pęknie; gdy zdradzisz wiedzę, której 15-latek sam by nie miał (frazy Mentora); albo gdy pytanie „kto docenia twoje prace?” zbije cię z rytmu.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.