Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

VAF / Wariant 2

Strona przesłuchująca

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VAF — wariant 2: „projekt na plastykę” — mylenie tropów

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Ten sam piętnastolatek — ale prowadzony przez „Mentora” również w sztuce rozmów z dorosłymi: wszystko jest ironią, projektem szkolnym i nadwrażliwością nauczycieli. Ćwiczenie uczy rozpoznawać wyuczoną narrację u nieletniego i nie przekraczać granic rozmowy wspierającej.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie wyuczonej narracji obronnej u nieletniego.
  2. Trening cierpliwości: rozmowa wspierająca nie może zmienić się w przesłuchanie.
  3. Wydobywanie sygnałów osoby trzeciej mimo zaprzeczeń.
  4. Planowanie pracy długofalowej (kolejne rozmowy, szkoła, rodzice) po „przegranej” rozmowie.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania jako osoba zradykalizowana: przyznać co najwyżej drobiazgi i pomylić tropy.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: zweryfikować zgłoszenie mimo negacji; nie eskalować ponad potrzebę; zaplanować dalszą pracę.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Rozmowa z nieletnim (w ćwiczeniu umownie: w obecności pedagoga szkolnego). Bartek N., 15 lat. Szkoła zgłosiła: zeszyt z symboliką i „listą wrogów”, wpisy gloryfikujące sprawców strzelanin, nagła zmiana ubioru i odcięcie od klasy. Rodzice zawiadomieni. To rozmowa wyjaśniająco-wspierająca w duchu VAF, nie przesłuchanie procesowe.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Karta tajna: Strona przesłuchująca

KARTA TAJNA — Policjant B (przesłuchujący)

Ćwiczenie: VAF, wariant 2: „projekt na plastykę” — mylenie tropów. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Co wiesz przed rozmową

Jak w wariancie 1. Dodatkowo intuicja pedagoga: „on mówi zdaniami nie swoimi — jakby recytował”. Pamiętaj: to rozmowa wspierająca; nie masz podstaw do środków przymusu i nie wolno ci zmienić jej w przesłuchanie.

Twój cel

Nie „złamać” nastolatka, lecz: przetestować sprawdzalne elementy narracji (projekt, profil), wychwycić ślady osoby trzeciej, zaplanować kolejny krok (rozmowa z rodzicami, konsultacja psychologiczna, ponowne spotkanie).

Techniki i argumenty (używaj wybiórczo)

  1. Otwarcie i kontakt: przedstaw się, wyjaśnij przebieg i czas rozmowy, zadbaj o wodę/przerwę — pierwsze 3 minuty budują albo grzebią całą rozmowę.
  2. Pytania otwarte („proszę opowiedzieć…”, „jak to wyglądało dzień po dniu?”) — osoba przesłuchiwana ma mówić przez większość czasu.
  3. Lejek: najpierw swobodna relacja bez przerywania, dopiero potem pytania szczegółowe do fragmentów.
  4. Dozowanie dowodów: nie ujawniaj od razu wszystkiego, co masz. Ujawniaj pojedynczo, po zamknięciu wersji rozmówcy („skoro nigdy Pan tam nie był — jak wytłumaczy Pan…?”).
  5. Pauza i milczenie: po trudnym pytaniu wytrzymaj ciszę; ludzie wypełniają ją treścią.
  6. Parafraza i podsumowania („czy dobrze rozumiem, że…”) — porządkują fakty i budują poczucie bycia słuchanym.
  7. Uczciwa rama współpracy: możesz zgodnie z prawdą wyjaśnić, że postawa i współpraca są odnotowywane i mają znaczenie procesowe — ale NIGDY nie obiecuj bezkarności ani konkretnego wyroku.
  8. Rozpoznawaj sondowanie: pytania „co mi za to grozi?”, „czy to mi pomoże?” to sygnał ważenia decyzji — odpowiadaj rzeczowo i wracaj do faktów, nie łam zaufania przesadną obietnicą.
  9. Kotwiczenie wersji: proś o umiejscowienie zdarzeń w czasie i miejscu, potem wracaj do tych samych zdarzeń w INNEJ kolejności — konfabulacja słabo znosi zmianę porządku.
  10. Rozdzielaj wątki: osobno „drobne” czyny, do których się przyznaje, osobno wskaźniki poważniejsze — nie pozwól skleić wszystkiego w jedną opowieść o „głupim przypadku”.
  11. Nadmiar detali tam, gdzie wygodnie, mgła tam, gdzie groźnie — odnotowuj asymetrię szczegółowości jako sygnał.
  12. Nie ścigaj każdego kłamstwa od razu: pozwól wersji urosnąć, zbierz sprzeczności i skonfrontuj je zbiorczo pod koniec.
  13. Proś o dowody jego wersji z ciekawością, nie z tryumfem: „super, pokaż projekt — lubię takie rzeczy” — ironia pęka przy szczerym zainteresowaniu.
  14. Słuchaj „nie swoich zdań”: frazy ponad wiek („kultura upadku”, „ludzie stada”) notuj — to ślady dorosłego.
  15. Nie dociskaj do ściany: gdy zażąda rodzica, zakończ scenę spokojnie i umów następną — w VAF gra toczy się na tygodnie, nie na jedną rozmowę.

Na co nasłuchujesz (wskaźniki metodyki)

  • zaangażowanie: krzywda, tożsamość, status, ekscytacja, wpływ osoby trzeciej, okres przejściowy
  • zamiar: my–oni, dehumanizacja, usprawiedliwianie szkody
  • zdolność: wiedza, dostęp do środków, historia zachowań
  • rola dorosłego „opiekuna” z sieci — najsilniejszy czynnik werbunku

Czego unikasz

  • obietnic bezkarności, łagodnego wyroku albo „załatwienia sprawy” — to faul i realna wada procesowa,
  • moralizowania, ironii i triumfowania — zamykają rozmówcę w pół zdania,
  • ujawnienia wszystkich dowodów na starcie — tracisz narzędzie weryfikacji,
  • pytań sugerujących odpowiedź i „dopisywania” rozmówcy intencji,
  • diagnozowania na głos („pan jest ekstremistą”) — etykiety kończą współpracę.
  • zmiany rozmowy wspierającej w przesłuchanie — to i faul, i strategiczna porażka.

Prowadź zgodnie z prawem i etyką zawodową — inaczej „wygrana” nie ma wartości dowodowej ani szkoleniowej.