Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

VERA-2R / Wariant 1

Osoba przesłuchiwana

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VERA-2R — wariant 1: rozczarowany chce wyjść — i sonduje

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Osoba podejrzewana wróciła z zagranicznego ośrodka organizacji rozczarowana i chce zerwać — ale boi się zarówno organizacji, jak i tego, że każde jej słowo zostanie użyte przeciw niej. Przesłuchujący ćwiczy słyszenie domen VERA-2R, ze szczególnym uwzględnieniem czynników chroniących, które łatwo przeoczyć.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie domen VERA-2R (ideologia, kontekst i zamiar, historia i zdolność, motywacje) w rozmowie.
  2. Rozpoznawanie i wzmacnianie czynników chroniących (domena O) bez tracenia czujności.
  3. Trening rozmowy z osobą realnie zagrożoną zemstą grupy.
  4. Ćwiczenie uczciwej ramy współpracy w sprawie o udział w organizacji.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, przyznać się.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić jak najwięcej sprawdzalnych faktów i rozpoznać wskaźniki metodyki oraz strategię rozmówcy.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zatrzymany: Adrian W., 26 lat, po powrocie z zagranicy. Ustalenia: co najmniej dwumiesięczny pobyt w ośrodku prowadzonym przez organizację ekstremistyczną (dokumentacja podróży, zeznania świadka), wcześniej aktywność w klubie sportów walki skupiającym członków tej organizacji. W bagażu podręcznik survivalowy i telefon z komunikatorem szyfrowanym. Przesłuchanie w postępowaniu o udział w organizacji.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
  5. Które wypowiedzi były czynnikami chroniącymi, a które tylko taktyką — i po czym to poznać?
Karta tajna: Osoba przesłuchiwana

KARTA TAJNA — Policjant A (osoba podejrzewana)

Ćwiczenie: VERA-2R, wariant 1: rozczarowany chce wyjść — i sonduje. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Twoja postać

Jesteś Adrianem: pojechałeś „na szkolenie” z kolegami z klubu — trochę z przekonań, głównie z potrzeby przynależności. Na miejscu zobaczyłeś przemoc, pogardę i kontrolę; uciekłeś pod pretekstem choroby matki. Chcesz z tym skończyć, ale wiesz o grupie dużo — i grupa wie, gdzie mieszkasz.

Twój cel

Ocenić, czy współpraca cię ochroni, czy pogrąży. Przyznajesz się i opowiadasz o strukturze tylko, jeśli B potraktuje cię poważnie i uczciwie odpowie o możliwościach ochrony.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

  1. Otwieraj ostrożnie: potwierdź wyjazd, przemilcz ośrodek („podróżowałem, pracowałem dorywczo”).
  2. Sonduj bezpieczeństwo: „jeśli powiem o ludziach, to co się stanie ze mną? z moją matką?” — oceniaj, czy B mówi o realnych procedurach, czy obiecuje gruszki na wierzbie.
  3. Pokaż rozczarowanie zanim pokażesz fakty: „to nie było to, co obiecywali” — sprawdź, czy B podchwyci wątek i zapyta CO obiecywali (to twoje otwarcie do opowieści).
  4. Tryb warunkowy: „gdyby ktoś tam był i chciał to opisać — od czego powinien zacząć, żeby nie utopić samego siebie?”
  5. Dozuj strukturę grupy od peryferiów: najpierw pseudonimy szeregowych, dopiero przy pełnym zaufaniu — logistyka i finansowanie.
  6. Reaguj na etykiety: jeśli B nazwie cię „terrorystą” — zamroź rozmowę: „widzę, że pan już wszystko wie” — i czekaj, czy naprawi kontakt.
  7. Powołuj się na dowody odwrotne: „sprawdźcie, KIEDY wyjechałem — uciekłem tydzień po tym, jak zobaczyłem, co robią z takimi jak ja”.
  8. Zostaw sobie kartę: nazwisko werbownika ujawniasz tylko przy pytaniu wprost połączonym z konkretną informacją o trybie ochrony.

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Zamykasz się, gdy: B obiecuje „immunitet” lub bagatelizuje zagrożenie zemstą, traktuje twoje rozczarowanie jak grę, albo od początku rozlicza cię z ideologii zamiast słuchać historii. Otwierasz się w pełni przy uczciwej rozmowie o ochronie i konsekwencjach.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.