Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VERA-2R — wariant 1: rozczarowany chce wyjść — i sonduje

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Osoba podejrzewana wróciła z zagranicznego ośrodka organizacji rozczarowana i chce zerwać — ale boi się zarówno organizacji, jak i tego, że każde jej słowo zostanie użyte przeciw niej. Przesłuchujący ćwiczy słyszenie domen VERA-2R, ze szczególnym uwzględnieniem czynników chroniących, które łatwo przeoczyć.

Cel ćwiczenia

1. Rozpoznawanie domen VERA-2R (ideologia, kontekst i zamiar, historia i zdolność, motywacje) w rozmowie.
2. Rozpoznawanie i wzmacnianie czynników chroniących (domena O) bez tracenia czujności.
3. Trening rozmowy z osobą realnie zagrożoną zemstą grupy.
4. Ćwiczenie uczciwej ramy współpracy w sprawie o udział w organizacji.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

• Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
• Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
• Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
• Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
• Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

• Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zdecydować w trakcie rozmowy, czy przesłuchującemu można zaufać — a jeśli tak, przyznać się.
• Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić jak najwięcej sprawdzalnych faktów i rozpoznać wskaźniki metodyki oraz strategię rozmówcy.
• Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zatrzymany: Adrian W., 26 lat, po powrocie z zagranicy. Ustalenia: co najmniej dwumiesięczny pobyt w ośrodku prowadzonym przez organizację ekstremistyczną (dokumentacja podróży, zeznania świadka), wcześniej aktywność w klubie sportów walki skupiającym członków tej organizacji. W bagażu podręcznik survivalowy i telefon z komunikatorem szyfrowanym. Przesłuchanie w postępowaniu o udział w organizacji.

Przebieg

1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

• Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
• Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
• „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
5. Które wypowiedzi były czynnikami chroniącymi, a które tylko taktyką — i po czym to poznać?