Psychometria przestępcza

Stop asymetrii informacyjnej między policją a społeczeństwem

VERA-2R / Wariant 2

Osoba przesłuchiwana

Poniżej znajduje się karta jawna wspólna dla uczestników oraz karta tajna przypisana do wybranej roli.

Wróć do wyboru roliFormularz metodyki
Karta jawna dla obu stron

Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VERA-2R — wariant 2: „turysta” — mylenie tropów

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Osoba podejrzewana buduje wersję niewinnej podróży i sportowego hobby, przyznając co najwyżej drobiazgi. Przesłuchujący ćwiczy rozdzielanie domen VERA-2R: co innego przyznanie faktu podróży, co innego zamiar, szkolenie i sieć.

Cel ćwiczenia

  1. Rozpoznawanie tuszowania domen K i H (zamiar, szkolenie, sieć) pod wersją „turystyczną”.
  2. Trening pracy z dowodami z podróży i komunikatorów bez ujawniania pełni wiedzy.
  3. Odróżnianie przyznania faktów neutralnych od przyznania wskaźników ryzyka.
  4. Budowanie listy sprzeczności do zbiorczej konfrontacji.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

  • Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
  • Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
  • Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
  • Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
  • Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

  • Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: uniknąć zakwalifikowania jako ekstremista: przyznać co najwyżej drobne, pojedyncze czyny i pomylić tropy.
  • Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić jak najwięcej sprawdzalnych faktów i rozpoznać wskaźniki metodyki oraz strategię rozmówcy.
  • Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Zatrzymany: Adrian W., 26 lat, po powrocie z zagranicy. Ustalenia: co najmniej dwumiesięczny pobyt w ośrodku prowadzonym przez organizację ekstremistyczną (dokumentacja podróży, zeznania świadka), wcześniej aktywność w klubie sportów walki skupiającym członków tej organizacji. W bagażu podręcznik survivalowy i telefon z komunikatorem szyfrowanym. Przesłuchanie w postępowaniu o udział w organizacji.

Przebieg

  1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
  2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
  3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
  4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
  5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
  6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
  7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

  • Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
  • Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
  • „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

  1. Które wskaźniki metodyki dało się usłyszeć w naturalnej rozmowie, a które wymagały pytań celowanych?
  2. W którym momencie osoba podejrzewana testowała przesłuchującego i po czym można było to poznać?
  3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
  4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby przesłuchujący znał kartę drugiej strony — i czego to uczy o pracy bez takiej wiedzy?
Karta tajna: Osoba przesłuchiwana

KARTA TAJNA — Policjant A (osoba podejrzewana)

Ćwiczenie: VERA-2R, wariant 2: „turysta” — mylenie tropów. Nie pokazuj tej karty nikomu przed omówieniem.

Twoja postać

Jesteś Adrianem: wróciłeś z ośrodka jako pełnoprawny członek z zadaniem „bycia czystym”. Wiesz, że coś na ciebie mają, ale nie wiesz co. Możesz stracić parę miesięcy za drobiazg — nie możesz stracić wiarygodności jako „turysta”, bo grupa na ciebie liczy.

Twój cel

Utrzymać wersję: wyjazd turystyczno-zarobkowy, klub to sport, żadnej organizacji. Przyznawaj wyłącznie fakty neutralne i drobne wykroczenia.

Argumenty i triki (używaj wybiórczo, po swojemu)

  1. Wyjazd: „praca na budowie u znajomego znajomych, płacili gotówką, dlatego nie mam umowy” — miej gotowe miasto i rodzaj prac.
  2. Ośrodek ze zdjęć/zeznań: „byłem tam raz na grillu, dużo osób się kręciło” — redukuj pobyt do epizodu.
  3. Klub walki: „MMA to sport, trenują tam różni, ja przychodzę na treningi, nie na pogadanki” — wymień godziny treningów.
  4. Podręcznik survivalowy: „lubię bushcraft, mam pół YouTubea o tym” — przyznaj hobby, zbagatelizuj kontekst.
  5. Komunikator szyfrowany: „wszyscy mają, prywatność to nie przestępstwo” — obróć w zasadę, nie w wyjątek.
  6. Świadek: „on ma ze mną zatarg o dziewczynę/pieniądze, powie wszystko” — podważaj motyw, nie fakty.
  7. Zasłona dymna: przyznaj pracę na czarno i niezgłoszenie dochodu („wiem, wstyd, ureguluję”) — niech B ma „sukces” w drobnym wątku.
  8. Nie znaj nazwisk: ludzie z wyjazdu to „Młody”, „Gruby”, „taki wysoki” — pseudonimy bez twarzy.
  9. Kontroluj emocje przy nazwie organizacji: znudzenie, nie nerwowość („znam z telewizji, jak wszyscy”).

Kiedy ustępujesz, kiedy się zamykasz

Przegrywasz, gdy B udokumentuje sprzeczność nie do sklejenia (czas pobytu vs „grill”, znajomość układu ośrodka) albo gdy potwierdzisz szkolenie, strukturę lub zadanie. Wtedy przechodzisz na „chcę adwokata” — to też lekcja dla grupy.

Graj człowieka, nie karykaturę: masz emocje, wahania i własną logikę. Fikcja szkoleniowa.