Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VRAG-R — wariant 1: sondowanie przed przyznaniem

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Badany chce powiedzieć prawdę o piciu i chaotycznym dzieciństwie (liczy po cichu na terapię zamiast najcięższego zakładu), ale boi się, że każde słowo tylko podniesie mu „punkty”. Sonduje, czy badający wyjaśni uczciwie, czemu służy wywiad. Prowadzący ćwiczy przejrzystość procedury.

Cel ćwiczenia

1. Prowadzenie wywiadu biograficznego pod pozycje VRAG-R (dzieciństwo, szkoła, substancje, związki).
2. Uczciwe wyjaśnianie celu badania bez obietnic.
3. Rozpoznawanie sondowania i lęku przed „punktami”.
4. Oddzielanie danych weryfikowalnych od deklaracji.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

• Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
• Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
• Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
• Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
• Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

• Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: zrozumieć, w co gra badający — i przy uczciwej grze opowiedzieć prawdziwą biografię.
• Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: zebrać rzetelną biografię do kodowania VRAG-R, wyjaśniając uczciwie reguły.
• Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Wywiad biograficzny do opinii z użyciem VRAG-R: Krzysztof B., 33 lata, po skazaniu za rozbój z pobiciem (w historii także czyn seksualny wobec dorosłej), przed decyzją o środkach. Psycholog ma komplet akt, ale biografia (dzieciństwo, szkoła, substancje, związki) wymaga uzupełnienia rozmową — to pozycje 1–4 i 10 VRAG-R.

Przebieg

1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

• Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
• Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
• „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

1. Które pozycje metodyki dało się ustalić z rozmowy, a które wymagają wyłącznie dokumentów?
2. W którym momencie strategia rozmówcy była najlepiej widoczna i po czym?
3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby strony znały nawzajem swoje karty?
5. Które elementy biografii dało się od razu skotwiczyć w dokumentach, a które pozostały deklaracją?