Ćwiczenie: przesłuchanie z metodyką VRAG-R — wariant 2: mylenie tropów — biografia na pokaz

Karta jawna — do wglądu dla wszystkich uczestników. Karty argumentów stron są tajne.

Streszczenie

Badany „szkolony” w celi wie, że liczy się dzieciństwo, szkoła, substancje i związki. Buduje więc biografię idealną: zgodna rodzina, spokojna szkoła, alkohol „okazjonalnie”, długi związek. Przyznaje tylko to, co czarno na białym w aktach. Prowadzący ćwiczy triangulację biografii.

Cel ćwiczenia

1. Weryfikacja biografii deklarowanej przeciw dokumentom i szczegółom życia.
2. Rozpoznawanie biografii „na pokaz” pod narzędzie aktuarialne.
3. Technika wejść bocznych (pytania o codzienność zamiast o „problemy").
4. Dokumentowanie rozbieżności do opinii.

Czas trwania: 60–75 minut (scena 25–30 min + omówienie).

Warunki bezpieczeństwa

• Ćwiczenie jest fikcją szkoleniową — odgrywane fakty, czyny i osoby nie odnoszą się do nikogo z uczestników.
• Każdy uczestnik może w dowolnym momencie przerwać scenę hasłem „STOP-KLATKA” — na prośbę uczestnika lub prowadzącego scena zostaje zatrzymana i omówiona.
• Gramy wyłącznie słowem: bez kontaktu fizycznego, bez podnoszenia głosu ponad miarę sceny, bez improwizowanych treści drastycznych wykraczających poza kartę.
• Po zakończeniu sceny obowiązuje wyjście z roli (deroling): każdy uczestnik mówi zdanie o sobie prawdziwym (np. co dziś robił po służbie), zanim rozpocznie się omówienie.
• Treści z ćwiczenia nie są protokołowane ani oceniane służbowo — służą wyłącznie nauce.

Role

• Policjant A — osoba podejrzewana. Gra według tajnej karty. Jego jawny cel w tym wariancie: przedstawić biografię minimalizującą wynik; przyznawać wyłącznie fakty z dokumentów.
• Policjant B — przesłuchujący. Prowadzi rozmowę według tajnej karty. Jego jawny cel: ustalić prawdziwą biografię mimo gry pod wynik.
• Obserwator (opcjonalnie). Notuje wskaźniki metodyki, techniki obu stron i momenty zwrotne; nie ingeruje w scenę.

Sytuacja wyjściowa (znana obu stronom)

Wywiad biograficzny do opinii z użyciem VRAG-R: Krzysztof B., 33 lata, po skazaniu za rozbój z pobiciem (w historii także czyn seksualny wobec dorosłej), przed decyzją o środkach. Psycholog ma komplet akt, ale biografia (dzieciństwo, szkoła, substancje, związki) wymaga uzupełnienia rozmową — to pozycje 1–4 i 10 VRAG-R. Dodatkowo: w aktach szkolna opinia o wydaleniu z gimnazjum i notatka o interwencjach domowych.

Przebieg

1. Przygotowanie (5–10 min). Uczestnicy czytają kartę jawną. Policjant A i policjant B otrzymują swoje karty tajne — nie pokazują ich sobie nawzajem ani obserwatorowi przed omówieniem.
2. Aranżacja (2 min). Stół, dwa krzesła; obserwator siada z boku z listą wskaźników metodyki (może korzystać z formularza elektronicznego).
3. Scena — rozmowa (25–30 min). Policjant B prowadzi rozmowę zgodnie z zasadami przesłuchania (pouczenie o prawach — sygnalizowane skrótowo na początku sceny). Policjant A gra według swojej karty.
4. Stop i samoocena (5 min). Najpierw wypowiada się policjant B: co ustalił, jakie wskaźniki rozpoznał, jaką strategię — jego zdaniem — grał A. Potem policjant A: co próbował osiągnąć i co mu to ułatwiało lub utrudniało.
5. Feedback obserwatora (5 min). Obserwator odczytuje odnotowane wskaźniki i momenty zwrotne rozmowy.
6. Ujawnienie kart (5 min). Uczestnicy porównują karty tajne z tym, co faktycznie rozpoznali.
7. Wnioski (5 min). Odpowiedzi na pytania końcowe; zamiana ról przy powtórce.

Zasady gry

• Obie strony trzymają się realiów prawnych: bez gróźb, bez przemocy, bez obietnic bezkarności — takie zagrania obserwator odnotowuje jako faul.
• Policjant A nie może zakończyć rozmowy przed czasem inaczej, niż żądając formalnie obrońcy (to dopuszczalny ruch — kończy scenę i podlega omówieniu).
• „Wygrana” jest szkoleniowa, nie sportowa: mierzymy, ile każda strona osiągnęła ze swojej karty — a przede wszystkim, czego nauczyła się rozpoznawać.

Pytania końcowe

1. Które pozycje metodyki dało się ustalić z rozmowy, a które wymagają wyłącznie dokumentów?
2. W którym momencie strategia rozmówcy była najlepiej widoczna i po czym?
3. Co przesłuchujący zrobił najskuteczniej, a co zamknęło rozmówcę?
4. Jak zmieniłaby się rozmowa, gdyby strony znały nawzajem swoje karty?
5. Które wejście boczne najskuteczniej zweryfikowało legendę i dlaczego?